گفت [ موسى ] پروردگار ما همان كسى است كه به هر موجودى ، هستى بخشيده و سپس آن را هدايت نمود . هدايت عمومى تشريعى : همان هدايتى است كه خداوند تمام افراد بشر را به وسيلهء ارسال پيامبران و فرستادن كتاب‌هاى آسمانى هدايتشان نموده و به تمام انسان‌ها اتمام حجت فرموده است كه به آن‌ها عقل و نيروى تشخيص حق و باطل داده ، سپس پيامبرانى فرستاده است تا آيات خدا را براى آنان بخوانند و قوانين و احكام الهى را در ميان آنان اجرا كنند و رسالت آنان را به معجزاتى مقرون ساخته و با براهينى توأم گردانيده است تا دليل صدق گفتار و مؤيد ادعاى آنان گردد . عده‌اى از هدايت عمومى بهره‌بردارى نموده و عدهء ديگر راه ضلالت را پيش گرفته‌اند و همان هدايت تشريعى را ، آيهء ذيل بيان مىكند : إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً . « 1 » ما راه را به او نشان داديم ، خواه شاكر باشد يا ناسپاس . هدايت خصوصى : يك نوع هدايت تكوينى و عنايت ربانى است كه خداوند متعال به مقتضاى حكمتش اين نوع هدايت را به بعضى از بندگانش اختصاص مىدهد كه براى آنان مقدمات نيل به كمال و وصول به مقصود را آماده و مهيا مىسازد و اگر خداوند توجه خاصى به آنان نمىنمود و وسايل كمال و شايستگى براى آنان مهيا نمىكرد و بالأخره از انحراف و شقاوت محفوظشان نمىداشت ، قطعا در ضلالت و گمراهى واقع مىشدند . اين الطاف خاص ، عنايات و توجهات مخصوص ربانى را هدايت خصوصى مىنامند كه در آيات زيادى به آن اشاره گرديده است . اينك نمونه‌اى از آن آيات : فَرِيقاً هَدى وَ فَرِيقاً حَقَّ عَلَيْهِمُ الضَّلالَةُ . « 2 » گروهى را هدايت نموده و گروه ديگر [ كه شايستگى نداشته‌اند ] گمراهى بر آنان مسلّم شده است . قُلْ فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبالِغَةُ فَلَوْ شاءَ لَهَداكُمْ أَجْمَعِينَ . « 3 » بگو دليل رسا [ و قاطع ] براى خدا است و اگر او بخواهد همه شما را [ به اجبار ] هدايت مىكند !

--> ( 1 ) دهر / 3 . ( 2 ) اعراف / 30 . ( 3 ) انعام / 149 .